بررسی میزان باردهی نهال زیتون

زيتون یکی از ارزشمندترین درختان میوه در مناطق گرم و نیمه گرمسیری است که علاوه بر ارزش غذایی بالا، از نظر اقتصادی نیز اهمیت زیادی دارد. میوه زیتون هم به صورت تازه و کنسروی مصرف می‌شود و هم ماده اولیه اصلی برای تولید روغن زیتون به شمار میرود. به همین دلیل، یکی از مهم ترین پرسش هایی که هنگام خرید و کاشت نهال زیتون مطرح میشود، میزان باردهی این درخت و مدت زمانی است که نهال پس از کاشت شروع به تولید محصول می‌کند.

میزان باردهی نهال زیتون عدد ثابتی نیست و نمی‌توان برای تمام باغ ها مقدار یکسانی تعیین کرد. سن درخت، رقم زیتون، پایه نهال، شرایط آب و هوایی، کیفیت خا‌ک، میزان آبیاری، تغذیه، هرس، گرده افشانی، فاصله کاشت و حتی نحوه نگهداری نهال در سال های ابتدایی، همگی بر مقدار محصول نهایی تاثیر می‌گذارند.

زیتون در مقایسه با بسیاری از درختان میوه رشد نسبتا آهسته ای دارد، اما در صورت فراهم بودن شرایط مناسب میتواند سال ها و حتی دهه ها در باغ باقی بماند و محصول اقتصادی تولید کند. یکی از ویژگی های مهم این درخت، طول عمر زیاد و امکان افزایش قابل توجه میزان محصول با رسیدن درخت به سن بلوغ است.

 

شروع باردهی نهال زیتون

یکی از مهم ترین نکات برای افرادی که قصد احداث باغ زیتون دارند، زمان شروع باردهی نهال است. نهال زیتون معمولا در سال های ابتدایی پس از کاشت، انرژی زیاد را صرف توسعه ریشه، تنه و شاخه های اصلی میکند. بنابراین نباید انتظار داشت یک نهال جوان بلافاصله پس از انتقال به زمین، محصول زیادی تولید کند.

در شرایط مناسب، برخی نهال های زیتون می‌توانند حدود سال سوم تا پنجم پس از کاشت، نخستین میوه های خود را تولید کنند. البته میزان محصول در این سال ها معمولا کم است و بیشتر میتوان آن را مرحله ورود درخت به دوره باردهی دانست با افزایش سن درخت، تعداد شاخه های بارده و سطح تاج افزایش پیدا می‌کند و در نتیجه ظرفیت تولید میوه نیز بیشتر می‌شود.

درخت زیتون معمولا پس از چند سال به مرحله ای می‌رسد که باردهی آن اقتصادی تر میشود. بسته به رقم و شرایط باغ، ممکن است حدود سال پنجم تا هشتم شاهد افزایش محسوس محصول باشیم. درختان بالغ نیز در شرایط مناسب می‌توانند مقدار قابل توجهی زیتون تولید کنند.
بنابراین هنگام محاسبه درآمد باغ زیتون، نباید تنها به باردهی سال اول یا دوم توجه کرد. این درخت یک سرمایه گذاری بلند مدت محسوب می‌شود و عملکرد آن باید در یک دوره چند ساله ارزیابی شود.

 

 

میزان باردهی نهال زیتون در سال های مختلف 

مقدار محصول درخت زیتون با افزایش سن تغییر می‌کند. نهال های جوان معمولا باردهی کمی دارند، اما با رشد تاج و افزایش تعداد شاخه های بارده، میزان تولید نیز افزایش می یابد. به صورت تقریبی میتوان روند باردهی را چنین در نظر  گرفت:
سال اول و دوم: معمولا تمرکز اصلی درخت بر رشد رویشی است و محصول بسیار کم یا حتی صفر است.
حدود سال سوم تا پنجم: آغاز باردهی و تولید مقدار محدودی میوه.
حدود سال پنجم تا هشتم: افزایش تدریجی میزان محصول و نزدیک شدن به باردهی اقتصادی. 
حدود سال هشتم به بعد: در شرایط مناسب، درخت می‌تواند وارد مرحله باردهی قابل توجه شود.
درختان بالغ: میزان محصول به رقم، سن، شرایط اقلیمی، مدیریت باغ و وضعیت تغذیه و آبیاری بستگی دارد.
در باغ های مدیریت شده، میزان محصول هر درخت بالغ می‌تواند از چند کیلوگرم تا چند ده کیلوگرم زیتون در سال متغیر باشد. در برخی شرایط بسیار مناسب و با استفاده از ارقام پربازده و مدیریت صحیح، عملکرد درخت می‌تواند حتی بیشتر نیز شود.
بنابراین بهتر است هنگام خرید نهال، به جای توجه به یک عدد ثابت برای باردهی، مجموعه عوامل موثر بر عملکرد  را بررسی کنید.

 

در مورد نهال گلابی نیز بخوانید : بررسی میزان باردهی نهال گلابی

 

تاثیر رقم زیتون بر میزان باردهی

یکی از مهم ترین عوامل موثر بر میزان باردهی، رقم زیتون است. ارقام مختلف زیتون از نظر سرعت رشد، اندازه میوه، درصد روغن، مقاومت به شرایط محیطی، زمان گلدهی، سازگاری با منطقه و میزان محصول با یکدیگر تفاوت دارند. 
برخی ارقام بیشتر برای تولید روغن مورد استفاده قرار می‌گیرند و برخی دیگر برای تولید زیتون کنسروی مناسب تر هستند. در نتیجه ممکن است دو درخت زیتون با شرایط کاملا مشابه، مقدار محصول متفاوتی تولید کنند.
هنگام انتخاب نهال باید رقمی انتخاب شود که با شرایط اقلیمی منطقه سازگاری خوبی داشته باشد. اگر رقم انتخاب شده با آب و هوا یا خاک منطقه سازگار نباشد، حتی با صرف هزینه زیاد برای کوددهی و آبیاری نیز ممکن است عملکرد مطلوبی به دست نیاید.

 

نقش سن درخت در باردهی زیتون

سن یکی از عوامل مهم‌ تعیین کننده ظرفیت تولید درخت است. نهال های جوان هنوز تاج گسترده ای ندارند و تعداد شاخه های بارده آن ها محدود  است. به همین دلیل طبیعی است که محصول آن ها پایین باشد.
با گذشت زمان، سیستم ریشه ای درخت توسعه پیدا می‌کند و تاج نیز گسترش می یابد. شاخه های بیشتری در معرض نور قرار میگیرند و ظرفیت تشکیل گل و میوه افزایش پیدا می‌کند. 

با این حال، افزایش سن همیشه به معنای افزایش نامحدود محصول نیست. اگر درخت بیش از حد متراکم شود، شاخه های داخلی تاج نور کافی دریافت نمی‌کنند. در چنین شرایطی هرس مناسب اهمیت زیادی پیدا می‌کند.
درخت زیتون در صورت مدیریت صحیح می‌تواند برای مدت بسیار طولانی زنده بماند و همچنان قابلیت تولید داشته باشد. همین طول عمر یکی از دلایلی است که احداث باغ زیتون برای سرمایه گذاری بلندمدت مورد توجه قرار می‌گیرد.

 

تاثیر شرایط آب و هوایی بر باردهی زیتون

زیتون گیاهی مناسب مناطق دارای آب و هوای گرم و نسبتا خشک است. دمای مناسب در دوره رشد، تابستان گرم و وجود زمستان با سرمای کنترل شده می‌تواند به رشد و باردهی مناسب کمک کند. 
سرمای شدید می‌تواند به شاخه ها و اندام های مختلف درخت آسیب بزند. در مقابل، گرمای بسیار شدید در زمان گلدهی نیز می‌تواند باعث کاهش تشکیل میوه شود. 
یکی از حساس ترین مراحل زندگی زیتون، دوره گلدهی است. اگر در زمان گلدهی شرایط آب و هوایی نامناسب باشد، میزان تشکیل میوه کاهش پیدا می‌کند. باد شدید، گرمای غیرعادی، بارندگی نامناسب و برخی نوسانات شدید دمایی می‌توانند گرده افشانی و تشکیل میوه را تحت تاثیر قرار دهند. 
به همین دلیل قبل از خرید نهال زیتون باید شرایط اقلیمی منطقه بررسی شود. انتخاب رقم مناسب با آب و هوای منطقه یکی از مهم ترین اقدامات برای رسیدن به باردهی اقتصادی است.

 

اهمیت نور خورشید در باردهی زیتون

زیتون برای رشد مناسب و تولید محصول به نور کافی نیاز دارد. درختی که در سایه قرار گرفته باشد یا تاج بسیار متراکمی داشته باشد، ممکن است تعداد گل و میوه کمتری در قسمت های داخلی تاج تولید کند.
نور خورشید در فرآیند فتوسنتز و تولید مواد غذایی درخت نقش اساسی دارد. این موارد در نهایت برای رشد شاخه ها، تشکیل جوانه های گل و رشد میوه مورد استفاده قرار میگیرند.
به همین دلیل هنگام احداث باغ باید فاصله مناسب بین درختان رعایت شود. فاصله کاشت بیش از حد کم می‌تواند باعث رقابت شدید درختان برای نور و منابع خاک شود.
از طرف دیگر، فاصله بسیار زیاد نیز ممکن است استفاده از زمین را کاهش دهد. بنابراین فاصله مناسب باید براساس رقم، نوع پایه، سیستم تربیت درخت، حاصلخیزی خاک و شرایط منطقه تعیین شود‌.

 

 

تاثیر آبیاری بر میزان باردهی نهال زیتون

زیتون درختی نسبتا مقاوم به کم آبی است، اما این موضوع به معنی بی نیازی کامل آن از آب نیست. در مناطقی که بارندگی کافی وجود ندارد، آبیاری اصولی می‌تواند نقش بسیار مهمی در افزایش رشد و باردهی داشته باشد. 
کمبود شدید آب به خصوص در دوره های حساس رشد میوه می‌تواند باعث کاهش اندازه میوه و در مواردی کاهش محصول شود. از سوی دیگر، آبیاری بیش از حد نیز می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند.
ماندگاری آب در اطراف ریشه باعث کاهش اکسیژن خاک و آسیب به ریشه ها می‌شود. به همین دلیل علاوه بر مقدار آب، کیفیت زهکشی خاک نیز اهمیت زیادی دارد. 
آبیاری براساس سن درخت، نوع خاک، شرایط آب و هوایی، میزان بارندگی و مرحله رشد تنظیم شود. نهال جوان معمولا نسبت به تنش آبی حساس تر از یک درخت بالغ است و باید در سال های ابتدایی با دقت بیشتری مدیریت شود.

 

تاثیر خا‌ک بر باردهی درخت زیتون

زیتون می‌تواند در طیف نسبتا متنوعی از خاک ها رشد کند، اما خاک مناسب باید زهکشی خوبی داشته باشد. خاک هایی که آب را برای مدت طولانی در خود نگه می‌دارند، برای سلامت ریشه مناسب نیستند.
وجود مواد آلی مناسب و عناصر غذایی مورو نیاز گیاه نیز می‌تواند به رشد بهتر نهال کمک کند. قبل از احداث باغ بهتر است وضعیت خاک بررسی شود تا کمبود های احتمالی شناسایی شوند.
آزمایش خا‌ک می‌تواند اطلاعات مفیدی درباره اسیدیته، شوری و وضعیت عناصر غذایی در اختیار باغدار قرار دهد. براساس نتیجه آزمایش میتوان برنامه اصلاح خاک و کوددهی را تنظیم کرد.

 

نقش کوددهی در افزایش باردهی زیتون

تغذیه مناسب یکی از پایه های اصلی تولید محصول در باغ زیتون است. درخت برای رشد و تولید میوه به عناصر مختلف غذایی نیاز دارد. نیتروژن، فسفر، پتاسیم و تعدادی از عناصر  کم مصرف، هر کدام نقش خاصی در رشد گیاه دارند.
با این حال، استفاده بیش از اندازه از کود به معنای افزایش قطعی محصول نیست. کوددهی نامتعادل ممکن است باعث رشد بیش از حد شاخه و برگ شود و حتی تعادل رشد رویشی و زایشی را بر هم بزند.
بهتر است برنامه کوددهی براساس آزمایش خاک و در صورت امکان آزمایش برگ تنظیم شود. کوددهی صحیح باید متناسب با سن درخت و مرحله رشد آن انجام شود.
در نهال های جوان معمولا هدف اصلی، ایجاد یک سیستم ریشه ای سالم و ساختن اسکلت مناسب درخت است. درخت بالغ نیازهای تغذیه ای متفاوتی دارد و برنامه غذایی آن باید با هدف حفظ سلامت درخت و تولید محصول تنظیم شود.

 

کوددهی جهت افزایش باردهی درختان زیتون

عناصر مغذی نیتروژن، پتاسیم، منیزیم و بور بیشتر از سایر عناصر در افزایش باردهی درخت زیتون موثر است. 

تاثیر عنصر نیتروژن در افزایش باردهی درخت زیتون:  لتصر نیتروژن اگر به اندازه ی کافی در گیاهان و درختان موجود باشد، باعث رشد رویشی آن ها میشود. این عنصر به صورت غیر مستقیم بر افزایش باردهی درخت زیتون نقش بسیار مهمی دارد. درخت زیتون زمانی که در خاک هایی با حاصلخیزی کم کاشته شوند نیاز شدیدی به نیتروژن دارد. بنابراین استفاده از کودهای نیتروژن دار مانند کود سه بیست یا کود کامل ۱۰ ایکس شوک بسیار مفید است. برای این که کود حاوی نیتروژن نتیجه فوق العاده ای بر باردهی درخت زیتون داشته باشد آن را قبل از آبیاری یا بارندگی روی سطح خاک محلول پاشی میکنند.

 

 

برای افزایش باردهی درخت زیتون حدود ۷۰ درصد هز کود را پایان فصل زمستان، قبل از شکل گیری جوانه ی گل و شروع رشد شاخه های جانبی جدید استفاده می‌کنند. مابقی در طول زمان گلدهی به درخت داده می‌شود. با این روش زیتون بسیار بارور شده و محصول با کیفیتی تولید می‌کند. 

تاثیر عنصر پتاسیم در افزایش باردهی درخت زیتون: از دیگر اصلی برای افزایش باردهی درخت زیتون پتاسیم است. بعد از برداشت محصول و بعد از هرس درخت زیتون، خاک مقدار زیادی پتاسیم از دست می‌دهد. بنابراین جهت افزایش باردهی و بهبود کیفیت زیتون از کودهای پتاسیم در طول فصل زمستان به درخت زیتون میدهند‌. در مناطقی که آن نظر تامین آب مشکلی ندارند، میتوان کود پتاسیم را در آخر فصل زمستان برای خاک درخت زیتون استفاده کرد. برای انتقال سریع پتاسیم مورد نیاز به درخت و قیمت نهال زیتون بهتر است از کودهای کامل مایع مانند کود کامل شوک ایکس ده به صورت محلول پاشی استفاده کرد.

 

تاثیر عنصر بور در افزایش باردهی درخت زیتون

بور عنصر ریزمغذی است که در افزایش باردهی این درخت نقش دارد. استفاده از کودهای حاوی بور قبل از باز شدن گل های درخت زیتون به صورت محلول پاشی نتیجه بسیار فوق العاده ای خواهد داشت. به این ترتیب عنصر بور به اندازه ی کافی جهت رشد لوله گرده و تشکیل میوه به درخت به اندازه ی کافی می‌رسد.
تاثیر عنصر منیزیم در افزایش باردهی درخت زیتون: عنصر ریزمغذی در افزایش باروری درخت زیتون مهم است. این عنصر یکی از اجزای اصلی مولکول کلروفیل است و نقش مهمی در عملیات فتوسنتز ایفا میکند. کودهای حاوی منیزیم را زمانی که درخت با کمبود آن مواجه شد استفاده میکنند. درخت زیتون از جمله درختانی است که عمر طولانی دارد و اگر از بین برود از طریق پاجوش های خود مجدد رشد میکند‌. بنابراین با یک بار کاشت درخت تا مدت های طولانی میتوان از محصول بی نظیر آن بهره گرفت. استفاده از کودهای کامل که حاوی عناصر نیتروژن، پتاسیم، منیزیم و بور به اندازه ی کافی هستند، در افزایش باردهی درخت زیتون نقش بسیار مهمی دارد.

 

سوالات متداول

زمان شروع باردهی نهال زیتون در سال های ابتدایی چگونه است؟

نهال زیتون معمولا در سال های ابتدایی پس از کاشت، انرژی زیاد را صرف توسعه ریشه، تنه و شاخه های اصلی میکند. بنابراین نباید انتظار داشت یک نهال جوان بلافاصله پس از انتقال به زمین، محصول زیادی تولید کند.

ارقام نهال زیتون کجا کاربرد دارند؟

برخی ارقام بیشتر برای تولید روغن مورد استفاده قرار می‌گیرند و برخی دیگر برای تولید زیتون کنسروی مناسب تر هستند.

نهال زیتون مناسب کدام آب و هوا است؟

زیتون گیاهی مناسب مناطق دارای آب و هوای گرم و نسبتا خشک است. دمای مناسب در دوره رشد، تابستان گرم و وجود زمستان با سرمای کنترل شده می‌تواند به رشد و باردهی مناسب کمک کند.